کمونسیم رفت، ما ماندیم و حتی خندیدیم، اسلاونکا دراکولیچ، ترجمهٔ رؤیا ضوانی

گمان، ۱۳۹۳، ۲۸۸ صفحه

  • تا وقتی تلقی ما این است که وضعیتمان غیرعادی است، فرقی نمی‌کند منظورمان از عادی چه باشد.
  • خوبی‌اش در این بود که «همه» فقیر بودیم و بدی‌اش در اینکه خودمان نمی‌دانستیم.
  • رادا از سیگار خیلی بدش می‌آید، ولی همگی وقتی هیجان‌زده می‌شویم سیگار دود می‌کنیم؛ حتی خودِ رادا.
  • فقرِ فزاینده و محرومیت داشت منجر به بروز مجدد علائم بیماریِ تساوی‌طلبی میان مردم می‌شد.
  • کسانی که مایل‌اند مساوات را باور داشته باشند، باید از خود بپرسند چرا تنها فقر باید به‌تساوی میان ما قسمت شود؟
این‌ چند جمله را از کتابی نوشته‌ام با این عنوان: کمونیسم رفت، ما ماندیم و حتی خندیدیم. نخستین جلد از مجموعهٔ «تجربه و هنر زندگی» که انتشارات گمانْ آن را تقریباً ظرف سه سال به چاپ پنجم رساند. کتاب روایتی زنانه-فمینیستی از کمونیسم و وضعیت اجتماعی کشورهای تابع این ایدئولوژی است. پیش از خواندن این کتاب تقریباً هیچ تصوری از زندگی در چنین کشورهایی نداشتم و پس‌ازآن، از دیدن این‌همه شباهت میان این جوامع و جامعهٔ ایران شگفت‌زده شدم!

دراکولیچ، روزنامه‌نگار و نویسندهٔ کروات اثر، دربارهٔ ماجرای نوشتنِ کتاب چنین می‌نویسد: «من سفر کردم تا اين تغييراتِ بعد از انقلاب را از نزديک، خصوصاً در زندگی زنانِ کشورهای مختلف ببينم. من با زنان در آشپزخانه‌هايشان نشستم و آن‌ها از زندگی‌شان، از بچه‌هايشان و از مردانشان برايم حرف زدند و من ديدم طرح کلی زندگی‌هامان تقريباً عين هم است» و تعجب خواهید کرد که این روایت، تقریباً تا حد زیادی، روایت زندگی‌های ما هم هست.

نویسنده به‌قدری ماهرانه کلان‌موضوعی مثل کمونیسم را در دسترس خواننده قرار داده که باورکردنش آسان نیست. تازه بعد از خواندن روایت‌های نرم و هموار کتاب است که متوجه می‌شوید موضوع این اثر، زندگی کمونیستی است! دیگر اینکه نویسنده برای معرفیِ این ایدئولوژی نه به‌سراغ مفاهیم ثقیل و ذهن‌فرسا رفته و نه به کلی‌گویی‌های دهان‌پرکن بسنده کرده؛ بلکه از دریچهٔ زندگی روزانه (و البته بیشتر از نگاه زنان و با روایتی فمینیستی) کمونیسم را پیش چشمان مخاطب به تصویر کشیده است.

دراکولیچ گاهی با اشاره به موضع‌گیری‌های خود در برابر کمونیسم، به کاستی‌های خود در مقابله با این ایدئولوژی اقرار کرده و صادقانه خود را متهم به برخی افراط‌وتفریط‌ها کرده است. همهٔ این‌ها و پیوند عجیبی که خواننده با نویسنده برقرار می‌کند، به درک بیشتر و بهترِ فضای اثر کمک می‌کند.

گذشته از همهٔ این‌ها باید گفت که مترجم به‌خوبی از پسِ بازگردان اثر برآمده و نام ویراستار کتاب، خشایار دیهیمی هم خیال خواننده را بابت کیفیت نوشته راحت می‌کند. خواندن این کتابِ کاملاً «حرفه‌ای» حتماً به مذاق دوست‌داران اندیشه و جامعه خوش خواهد بود.